«Новая зямля» ўяўляе сабой рэалістычны твор. Тут выяўлены характары персанажаў, якія не могуць быць толькі станоўчыя ці толькі адмоўныя. Напрыклад, Міхал паказаны з усімі сваімі чалавечымі недахопамі, як і іншыя персанажы. Увогуле, жанр «Новай зямлі» розныя даследчыкі вызначалі па-рознаму, але большасць прыйшло да высновы, што гэта паэма, а сам жанр паэмы — ліра-эпас.
«Новую зямлю» паэмай робіць значная роля аўтарскага голасу, творам лірычным, а шматграннасць паказу розных рэалій жыцця, устаноўка на аднаўленне як знешніх, так і ўнутраных, душэўных рухаў, тэма выхавання, фарміравання творчай асобы (Костусь) набліжаюць твор да рамана, які мае дачыненне да іншага, чым паэма, роду літаратуры — эпасу. Часам «Новую зямлю» называюць «вершаваным раманам» (А. Адамовіч). Але тэрмін «паэма», нават «паэма-эпапея» (Ю. Пшыркоў) — больш правамерны, бо адсылае думку і да класічных паэм-эпапей старажытнага свету, скажам «Іліяды» і «Адысеі» Гамера, і да «Пана Тадэвуша» Адама Міцкевіча. Паэма дае шырокую панараму жыцця беларускага народа, шмат гаворыць і пра самога аўтара — класіка беларускай літаратуры, яго лёс.